Eleştirel Düşünme Nedir? Eğitim Sistemimizdeki Eksik Halka

Dünya Ekonomik Forumu’nun yayınladığı rapora göre gelecekte, çalışanların sahip olması gereken beceriler arasında problem çözme, eleştirel düşünme ve yaratıcılık yer almaktadır. Ancak Türk öğrenciler PISA, PIRLS ve TIMSS gibi uluslararası sınavlarda son yıllarda ortalamanın altında başarı göstermiştir. Örneğin OECD tarafından 2015 yılında uygulanan PISA sınavında, fen, matematik ve sosyal bilgilerle ilgili eleştirel düşünme ve problem çözme sorularına verilen cevaplar sonucu ülkemizdeki öğrenciler sadece %2’lik bir seviyeye sahip olup, sınava giren ülkeler arasında sondan ikinci olmuştur — halbuki sınava giren ülkelerdeki genel ortalama %11’dir. Bu sonuçlar, eğitim sistemimizin bireylerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirme açısından yetersiz kaldığını gösteriyor.

Eğitim Sisteminin Eksik Kalan Yönü

Bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı bu çağda, öğrencilerin bilgiyi anlamlandırmaları, diğer bilgilerle ve yaşamsal süreçlerle ilişkilendirebiliyor olmasını sağlayacak yaklaşımlar içeren bir eğitim bütünlüğüne ihtiyaç var. Ne yazık ki eğitim sistemi sadece akademik başarı odaklı bir yaklaşım sergiliyor ve bunu da bilginin öğretilmesi ile sınavlarda hatırlanması üzerinden değerlendiriyor. Bu yaklaşımla gerçekleştirilen eğitim, bireylerin düşünme, üretme, ilişkilendirme, geliştirme ve ürettiğini değerlendirme becerileri yönünden eksik kalıyor. Bilgi, yaşantısal sürece aktarılmadıkça anlamsız ve işlevsizdir.

Duygusal, Düşünsel ve Sosyal Bütünlük

Eğitim, bireyin her yönden yaşama uyum sağlayacak becerilerinin gelişmesine ortam yaratmalıdır. Bireyin gelişimi ve yaşama uyumu için gerekli beceriler, duygusal, düşünsel ve sosyal yönden bir bütünlük içinde oluşturulmuş program ve yaklaşımlarla mümkündür. Eğitim hayatında yaratıcı düşünme becerileri ile duygularını ve sosyal ilişkilerini yönetebilme becerilerindeki yeterlilik düzeyi, bireyin iş, sosyal ve özel hayatında kendisini var edebilme düzeyiyle orantılıdır. Bu anlarla başa çıkabilmesi ya da olumlu yönetebilmesi, bireyin geçmişteki yaşantıları, donanımları ve becerilerine göre değişiklik gösterir.

İşe Alım Süreçlerinde Görülen Eksiklik

İşe alım süreçlerinde görülen en büyük eksiklik, yaratıcı düşünme ve eylem becerilerindeki zayıflıktır. Bu becerilerin gelişimine, akademik başarının ön planda tutulduğu ülkelerde ne yazık ki destek verilmiyor, gençlerin kendi inisiyatiflerine bırakılıyor. Okul çağındaki öğrenciler zamanlarını ve enerjilerini ders notlarını yükseltmek ya da bir şekilde sınıflarını geçmek için kullanıyor; diğer zamanlarda ise yoğun olarak ekran kullanımını tercih ediyor. Dolayısıyla gençleri içine alan bu çember, eleştirel düşünme, problem çözme ve yaratıcılık gibi becerilerini sadece sınava çalışma, test çözme ya da ekran ilişkileri düzeyinde kullanmaktan ileri gidemiyor — gelecekte kendilerinden beklenen iş ve sosyal ilişkilerde kullanmaları gereken yaratıcı düşünme ve